Penzija i totalizacija inostranih doprinosa: Kasacioni sud razjašnjava situaciju presudom br. 27195/2025

Radna mobilnost unutar Evropske unije predstavlja jedno od najvećih dostignuća za evropske građane, ali često sa sobom nosi složena birokratska i penziona pitanja. Kada radnik obavlja svoju delatnost u različitim državama članicama ili pri međunarodnim organizacijama, rekonstrukcija sopstvene doprinosne karijere u svrhe penzionisanja može se pretvoriti u pravi normativni lavirint. Ovim povodom oglasio se Kasacioni sud, Odeljenje za rad, fundamentalnom presudom br. 27195 od 10. oktobra 2025. godine, nudeći interpretaciju koja razjašnjava situaciju i usmerena je na zaštitu prava radnika.

Slučaj i relevantni propisi: Zakon br. 115 iz 2015. godine

Slučaj potiče iz žalbe koju je podneo P. A. protiv F. G., a koja je stigla pred Vrhovni sud nakon odluke Apelacionog suda u Trstu. U središtu debate nalazi se primena člana 18, stav 3, treći period, Zakona br. 115 iz 2015. godine. Ova norma uređuje mogućnost sabiranja (kumulacije) perioda osiguranja za radnike koji su radili kako u Italiji, tako i pri međunarodnim organizacijama. Zakon predviđa zabranu sabiranja ukoliko su ti doprinosi bili predmet "povraćaja". Međutim, definicija ovog termina stvorila je brojne interpretativne sumnje, rizikujući da nepravedno kazni one koji su radili u inostranstvu.

Ključna razlika između povraćaja i penzionog tretmana

Kasacioni sud se pozabavio ovim pitanjem fokusirajući se na stvarni domet termina "povraćaj". Da bi to učinio, pozvao se na principe koje je utvrdio Sud pravde Evropske unije, posebno na presudu od 4. jula 2013. godine (predmet C-233/12), koja štiti slobodno kretanje radnika. Evo pravnog stava koji su izrazile sudije:

U pogledu radnog angažovanja italijanskog državljanina u Italiji i u drugoj državi EU, član 18, stav 3, treći period, Zakona br. 115 iz 2015. godine - koji, u vezi sa mogućnošću sabiranja perioda osiguranja, zabranjuje uzimanje u obzir onih perioda ostvarenih pri međunarodnim organizacijama ukoliko su bili predmet povraćaja - mora se tumačiti, u skladu sa presudom Suda pravde od 4. jula 2013. godine (predmet C-233/12), tako da se ne poništava pravo radnika na slobodno kretanje u svim njegovim implikacijama, uključujući i penzioni aspekt, sa posledicom da je totalizacija onemogućena samo u slučaju restitucije doprinosa, koje ponovo stiče onaj ko ih je uplatio, a ne i u slučaju isplate penzionog tretmana, od strane međunarodne organizacije, na osnovu uplaćenih doprinosa.

Razlika koju je Sud napravio je jasna i od vitalnog značaja. Zabrana totalizacije (odnosno sabiranja perioda osiguranja) aktivira se isključivo ako je radnik dobio materijalnu fizičku restituciju uplaćenih doprinosa, ponovo dolazeći u njihov posed. Nasuprot tome, ako međunarodna organizacija koristi te doprinose za isplatu penzije ili sličnog tretmana, pravo na totalizaciju za italijanski deo ne može biti uskraćeno. Izjednačavanje isplate penzije sa "povraćajem" doprinosa značilo bi obesmišljavanje prava na slobodno kretanje.

Implikacije za mobilne radnike i zaštita EU

Ova presuda predstavlja značajnu pobedu za sve profesionalce i zaposlene koji svoju karijeru dele između Italije i međunarodnih institucija ili organizacija. Ključne tačke koje je utvrdio Kasacioni sud uključuju:

• Zaštita slobodnog kretanja: Nacionalne norme se ne mogu tumačiti na način koji obeshrabruje rad u inostranstvu ili penziono kažnjava one koji odluče da se presele.
• Ne dvostrukom kažnjavanju: Primanje penzije od međunarodne organizacije nije jednako primanju povraćaja doprinosa; stoga, sabiranje perioda osiguranja ostaje pravo koje se može ostvariti.
• Evropska harmonizacija: Ponovo se potvrđuje obaveza nacionalnih sudova da tumače domaće pravo u skladu sa principima i presudama Suda pravde EU.

Zaključci

Presudom br. 27195/2025, Kasacioni sud je ponovo uspostavio princip pravičnosti i pravnog zdravog razuma. Sprečavanje totalizacije doprinosa onima koji primaju legitimnu inostranu penziju predstavljalo bi nepravednu prepreku profesionalnoj mobilnosti. Zahvaljujući ovoj odluci, potvrđeno je da samo efektivna isplata i monetarna restitucija doprinosa isključuju sabiranje, čime se garantuje čvršća penziona sigurnost svim evropskim radnicima.