ความเสียหายที่เกิดจากสัตว์: ความรับผิดของเจ้าของตามคำสั่งศาลฎีกาที่ 28839/2025

เมื่อสัตว์เลี้ยงก่อให้เกิดความเสียหายแก่บุคคลภายนอก คำถามที่มักเกิดขึ้นคือใครเป็นผู้รับผิดชอบในการชดใช้ค่าเสียหายให้แก่ผู้เสียหาย บ่อยครั้งมักมีความเข้าใจว่าความรับผิดตกอยู่กับผู้ที่ดูแลสัตว์ในขณะนั้น อย่างไรก็ตาม ศาลฎีกา (Corte di Cassazione) ได้มีคำสั่งสำคัญที่ 28839 ลงวันที่ 31 ตุลาคม 2025 ซึ่งได้กำหนดและชี้แจงขอบเขตของความรับผิดทางแพ่งตามมาตรา 2052 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งอิตาลี โดยเน้นย้ำไปที่แนวคิดเรื่อง 'การใช้ประโยชน์' (utilizzazione) มากกว่าเพียงแค่ 'การดูแล' (custodia)

กรณีศึกษาและคำวินิจฉัยของศาลฎีกา

คดีนี้มีที่มาจากการยื่นอุทธรณ์ของนาย G. (โดยมีทนายความ V. F. เป็นผู้รับมอบอำนาจ) ต่อกรกับนาย M. สืบเนื่องจากความเสียหายที่สุนัขตัวหนึ่งได้ก่อให้เกิดแก่ฝูงสัตว์ สุนัขตัวดังกล่าวถูกดูแลอยู่ภายในวิลล่าโดยลูกจ้างของเจ้าของ ซึ่งได้รับมอบหมายให้ดูแลสัตว์ในช่วงที่เจ้าของไม่อยู่บ่อยครั้ง ศาลอุทธรณ์แห่งฟลอเรนซ์ได้วินิจฉัยไว้ก่อนหน้านี้แล้วว่าลูกจ้างผู้ดูแลไม่มีความรับผิด โดยให้เจ้าของสัตว์เป็นผู้รับผิดชอบค่าเสียหายทั้งหมด ศาลฎีกาได้ยืนยันแนวทางดังกล่าว โดยยกคำร้องและวางหลักการสำคัญในเรื่องความรับผิดทางแพ่ง

เกณฑ์เรื่องการใช้ประโยชน์เทียบกับเกณฑ์เรื่องการดูแล

คำวินิจฉัยในคดีนี้มุ่งเน้นไปที่การตีความตามตัวอักษรและตามระบบของมาตรา 2052 แห่งประมวลกฎหมายแพ่ง ตามความเห็นของศาลฎีกา ความรับผิดต่อความเสียหายที่เกิดจากสัตว์ไม่ได้ขึ้นอยู่กับหน้าที่ในการเฝ้าระวังหรือการดูแลในทางปฏิบัติ แต่ขึ้นอยู่กับการได้รับประโยชน์จากสัตว์นั้น นี่คือหลักกฎหมายสำคัญที่ศาลฎีกาวางไว้:

ในประเด็นความเสียหายที่เกิดจากสัตว์ เกณฑ์การกำหนดความรับผิดตามมาตรา 2052 แห่งประมวลกฎหมายแพ่ง ไม่ได้ตั้งอยู่บนแนวคิดเรื่องการดูแล (ซึ่งบทบัญญัติได้ยกเว้นความสำคัญในส่วนนี้ไว้อย่างชัดเจน) แต่ตั้งอยู่บนแนวคิดเรื่องการใช้ประโยชน์ ซึ่งหมายถึงการแสวงหาผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจหรือการใช้สอยสัตว์เพื่อประโยชน์ของตนเอง ส่งผลให้ผู้ที่ต้องรับผิดชอบต่อความเสียหายคือเจ้าของหรือบุคคลที่ใช้ประโยชน์จากสัตว์เพื่อตอบสนองความต้องการของตนเอง

นั่นหมายความว่า การที่จะหลุดพ้นจากความรับผิดนั้น ไม่เพียงพอที่จะพิสูจน์ได้ว่าได้มอบหมายสัตว์ให้แก่บุคคลที่สาม (เช่น ผู้รับจ้างดูแลสุนัขหรือผู้ดูแลทรัพย์สิน) หากการมอบหมายนั้นเกิดขึ้นเพื่อประโยชน์ของเจ้าของแต่เพียงผู้เดียว ในความเป็นจริง ผู้ดูแลทำหน้าที่เป็นเพียงผู้ปฏิบัติตามคำสั่งของเจ้าของ โดยไม่ได้ได้รับประโยชน์โดยอิสระ (ไม่ว่าจะเป็นทางเศรษฐกิจหรือทางจิตใจ) จากสัตว์นั้น

ความรับผิดทางเลือกเกิดขึ้นเมื่อใด?

มาตรา 2052 แห่งประมวลกฎหมายแพ่ง กำหนดให้มีความรับผิดทางเลือกระหว่างเจ้าของและผู้ที่ใช้ประโยชน์จากสัตว์ เพื่อให้เข้าใจว่าการโอนความรับผิดนี้เกิดขึ้นเมื่อใด จำเป็นต้องตรวจสอบว่าใครคือผู้ที่ได้รับประโยชน์ที่แท้จริงจากสัตว์ในขณะนั้น ตัวอย่างเช่น:

• เจ้าของ: ต้องรับผิดชอบต่อความเสียหายหากสัตว์ได้รับการดูแลโดยบุคคลที่สามในนามและเพื่อประโยชน์ของเจ้าของ (เช่น สถานรับฝากสุนัขหรือผู้ดูแลในบ้าน)
• ผู้ใช้ประโยชน์: ต้องรับผิดชอบหากใช้สัตว์เพื่อประโยชน์ส่วนตนโดยอิสระ เช่น ในกรณีของม้าที่เช่ามาเพื่อกิจกรรมเชิงพาณิชย์หรือนันทนาการ

บทสรุป

คำสั่งศาลฎีกาที่ 28839/2025 ให้แนวทางที่ชัดเจนสำหรับการจัดการความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องกับการเป็นเจ้าของสัตว์ ผู้ที่เป็นเจ้าของสัตว์เลี้ยงต้องตระหนักว่าความรับผิดทางแพ่งยังคงอยู่กับตนแม้ในขณะที่มอบหมายการดูแลสัตว์ให้แก่ผู้ช่วยในบ้านหรือผู้ดูแลชั่วคราว คำตัดสินนี้เน้นย้ำถึงความสำคัญของการทำประกันภัยความรับผิดทางแพ่งที่เหมาะสม เพื่อป้องกันตนเองจากเหตุการณ์ที่ไม่คาดคิดและอาจมีภาระค่าใช้จ่ายสูงมาก