การฟ้องคดีเพื่อขอให้ศาลมีคำสั่งว่านิติกรรมเป็นโมฆะตามมาตรา 44 แห่งกฎหมายล้มละลาย และการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทภาคบังคับ: คำวินิจฉัยชี้ขาดของศาลฎีกาอิตาลีตามคำสั่งที่ 29432 ปี 2025

ในบริบทของกฎหมายล้มละลายและกระบวนการฟื้นฟูกิจการ ความสัมพันธ์ระหว่างการคุ้มครองเจ้าหนี้และกลไกการระงับข้อพิพาททางเลือก (ADR) ถือเป็นประเด็นที่มีการถกเถียงทางนิติศาสตร์อย่างต่อเนื่อง หนึ่งในประเด็นที่เป็นที่วิพากษ์วิจารณ์มากที่สุดคือการนำกระบวนการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทภาคบังคับ ตามที่กำหนดไว้ในมาตรา 5 ของพระราชกฤษฎีกาเลขที่ 28 ปี 2010 มาใช้กับการฟ้องคดีโดยหน่วยงานในกระบวนการล้มละลาย ด้วยคำสั่งที่ 29432 ลงวันที่ 6 พฤศจิกายน 2025 แผนกคดีแพ่งที่หนึ่งของศาลฎีกาอิตาลีได้วินิจฉัยประเด็นนี้ด้วยความชัดเจนอย่างยิ่ง โดยกำหนดขอบเขตการบังคับใช้ของการไกล่เกลี่ยในส่วนที่เกี่ยวข้องกับการฟ้องคดีเพื่อขอให้ศาลมีคำสั่งว่านิติกรรมเป็นโมฆะตามมาตรา 44 แห่งกฎหมายล้มละลาย

คดีและวัตถุแห่งข้อพิพาท

คดีนี้มีที่มาจากการยื่นอุทธรณ์โดย M. ซึ่งมีทนายความ E. S. เป็นผู้รับมอบอำนาจ ต่อ F. ซึ่งมีทนายความ V. M. เป็นผู้รับมอบอำนาจ สืบเนื่องจากคำพิพากษาของศาลอุทธรณ์กรุงโรมเมื่อวันที่ 18 สิงหาคม 2023 ประเด็นสำคัญของข้อพิพาทคือการขอให้ศาลมีคำสั่งว่านิติกรรมการจำหน่ายจ่ายโอนทรัพย์สินที่ลูกหนี้ได้กระทำภายหลังจากที่มีการประกาศล้มละลายนั้นเป็นโมฆะ ตามมาตรา 44 แห่งกฎหมายล้มละลายดังกล่าว ฝ่ายตรงข้ามได้โต้แย้งว่าคำฟ้องไม่สามารถดำเนินการต่อไปได้เนื่องจากไม่ได้ผ่านกระบวนการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทภาคบังคับ โดยอ้างว่าคดีดังกล่าวจัดอยู่ในประเภทคดีที่เกี่ยวข้องกับทรัพยสิทธิ

บรรทัดฐานของศาลฎีกา

การยื่นฟ้องคดีเพื่อขอให้ศาลมีคำสั่งว่านิติกรรมการจำหน่ายจ่ายโอนทรัพย์สินที่ลูกหนี้ได้กระทำภายหลังการประกาศล้มละลายเป็นโมฆะ ตามมาตรา 44 แห่งกฎหมายล้มละลายนั้น ไม่จัดอยู่ในประเภทคดีที่ต้องผ่านเงื่อนไขการดำเนินกระบวนพิจารณาด้วยการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทตามมาตรา 5 แห่งพระราชกฤษฎีกาเลขที่ 28 ปี 2010 เนื่องจากคดีดังกล่าวไม่ได้เกี่ยวข้องกับการจำกัดความหรือการได้มาซึ่งทรัพยสิทธิ แต่มีลักษณะเป็นคดีบุคคล (Personal Action) ซึ่งมีวัตถุประสงค์เพียงเพื่อทำให้นิติกรรมการจำหน่ายจ่ายโอนทรัพย์สินที่ลูกหนี้ได้กระทำขึ้นนั้นไม่มีผลผูกพันต่อเจ้าหนี้ทั้งหลาย

บรรทัดฐานข้างต้นแสดงให้เห็นถึงหัวใจสำคัญทางตรรกะและกฎหมายของคำวินิจฉัยศาลฎีกา ผู้พิพากษาได้ปฏิเสธข้อโต้แย้งเรื่องความจำเป็นในการไกล่เกลี่ยก่อนฟ้อง โดยได้แยกแยะอย่างชัดเจนระหว่างคดีที่มีผลกระทบโดยตรงต่อกรรมสิทธิ์และทรัพยสิทธิ กับคดีที่มีลักษณะเป็นคดีบุคคลและเป็นเครื่องมือในการคุ้มครองกองทรัพย์สินของเจ้าหนี้

เหตุผลที่การฟ้องคดีตามมาตรา 44 แห่งกฎหมายล้มละลายไม่อยู่ในข่ายการไกล่เกลี่ยภาคบังคับ

เพื่อให้เข้าใจถึงขอบเขตของคำวินิจฉัยนี้อย่างถ่องแท้ จำเป็นต้องวิเคราะห์เหตุผลทางเทคนิคที่ยกเว้นภาระหน้าที่ในการไกล่เกลี่ยในกรณีนี้:

• ลักษณะเป็นคดีบุคคล (Personal Action): การฟ้องคดีตามมาตรา 44 แห่งกฎหมายล้มละลาย ไม่ได้มีเป้าหมายเพื่อเปลี่ยนแปลงกรรมสิทธิ์หรือทรัพยสิทธิอื่นใดเหนือทรัพย์สิน แต่มีเป้าหมายเพื่อทำให้นิติกรรมการจำหน่ายจ่ายโอนนั้น "ไม่มีผล" (หรือเป็นโมฆะ) เฉพาะต่อเจ้าหนี้ในกระบวนการล้มละลายเท่านั้น
• การจำกัดประเภทคดีโดยชัดแจ้ง: มาตรา 5 แห่งพระราชกฤษฎีกาเลขที่ 28/2010 ได้ระบุประเภทคดีที่ต้องผ่านการไกล่เกลี่ยภาคบังคับไว้อย่างชัดเจน (รวมถึงคดีเกี่ยวกับทรัพยสิทธิ) กฎหมายที่จำกัดการเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมโดยกำหนดเงื่อนไขการดำเนินกระบวนพิจารณาจะต้องตีความโดยเคร่งครัดและไม่สามารถนำไปใช้โดยอนุโลมได้
• ความรวดเร็วของกระบวนการล้มละลาย: การกำหนดให้ต้องมีการไกล่เกลี่ยสำหรับการฟ้องคดีเพื่อติดตามทรัพย์คืนหรือการฟ้องคดีเพื่อขอให้ศาลมีคำสั่งว่านิติกรรมเป็นโมฆะ จะทำให้การชำระหนี้แก่เจ้าหนี้ล่าช้าโดยไม่จำเป็น ซึ่งขัดต่อหลักการประสิทธิภาพของกระบวนการล้มละลาย

แนวทางนี้มีความสอดคล้องอย่างสมบูรณ์กับบรรทัดฐานก่อนหน้าของศาลฎีกา (เช่น คำพิพากษาเลขที่ 25855 ปี 2021) ซึ่งเป็นการตอกย้ำแนวทางที่คุ้มครองความรวดเร็วในการฟ้องเพิกถอนนิติกรรมและการฟ้องคดีเพื่อขอให้ศาลมีคำสั่งว่านิติกรรมเป็นโมฆะในกระบวนการล้มละลาย

บทสรุป: หลักการแห่งประสิทธิภาพสำหรับผู้ประกอบวิชาชีพในสาขานี้

คำสั่งที่ 29432 ปี 2025 ของศาลฎีกาถือเป็นจุดอ้างอิงที่สำคัญสำหรับเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์และผู้ประกอบวิชาชีพทุกคนที่ต้องจัดการกับการติดตามทรัพย์สินคืนเข้ากองทรัพย์สินของเจ้าหนี้ การยกเว้นภาระหน้าที่ในการไกล่เกลี่ยสำหรับการฟ้องคดีตามมาตรา 44 แห่งกฎหมายล้มละลาย ศาลฎีกาได้ช่วยลดภาระทางธุรการและค่าใช้จ่ายที่ไม่จำเป็นสำหรับกระบวนการยุติธรรม พร้อมทั้งรับประกันว่าจะมีช่องทางทางกฎหมายที่รวดเร็วและตรงไปตรงมาในการฟื้นฟูหลักประกันทางทรัพย์สินเพื่อประโยชน์ของเจ้าหนี้ทั้งหลาย