การสละสิทธิในกระบวนพิจารณาก่อนการปรากฏตัวต่อศาล: ใครเป็นผู้รับผิดชอบค่าใช้จ่าย? ศาลฎีกาอิตาลีชี้แจงผ่านคำสั่งเลขที่ 30160/2025

ในกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งของอิตาลี การสิ้นสุดคดีก่อนกำหนดมักก่อให้เกิดข้อสงสัยในทางปฏิบัติที่สำคัญ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในประเด็นการแบ่งภาระค่าใช้จ่ายในคดีความ สถานการณ์ที่พบบ่อยคือการที่โจทก์หรือผู้อุทธรณ์สละสิทธิในกระบวนพิจารณาก่อนที่คู่ความอีกฝ่ายจะปรากฏตัวต่อศาลอย่างเป็นทางการ ในประเด็นที่ละเอียดอ่อนนี้ ศาลฎีกา (Suprema Corte di Cassazione) ได้มีคำสั่งเลขที่ 30160 ลงวันที่ 15 พฤศจิกายน 2025 ซึ่งให้ความกระจ่างที่สำคัญเกี่ยวกับการบังคับใช้มาตรา 306 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง

คดีความและคำวินิจฉัยของศาลฎีกา

คดีนี้มีที่มาจากกระบวนพิจารณาคดีแพ่งที่ฝ่ายผู้อุทธรณ์ ซึ่งระบุอักษรย่อว่า S. (มี A. G. เป็นตัวแทน) ได้แจ้งการสละสิทธิในกระบวนพิจารณาก่อนที่คู่ความอีกฝ่ายคือ P. จะปรากฏตัวต่อศาล โดยคู่ความอีกฝ่ายได้ปรากฏตัวต่อศาลหลังจากได้รับแจ้งการสละสิทธิแล้วเท่านั้น โดยมีวัตถุประสงค์เพียงเพื่อเรียกร้องค่าใช้จ่ายในกระบวนพิจารณาที่เกิดขึ้นจากการจัดทำคำร้องปรากฏตัวต่อศาล ศาลอุทธรณ์แห่งกรุงโรมได้ยอมรับคำร้องดังกล่าว แต่ศาลฎีกาได้กลับคำพิพากษาโดยยกเลิกคำพิพากษาเดิมโดยไม่มีการส่งสำนวนกลับ และตัดสินให้ฝ่ายที่สละสิทธิเป็นผู้ชนะคดี

กฎทั่วไปตามมาตรา 306 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (c.p.c.)

เพื่อให้เข้าใจถึงขอบเขตของคำวินิจฉัยนี้ จำเป็นต้องวิเคราะห์กลไกที่กำหนดไว้ในมาตรา 306 c.p.c. ว่าด้วยการสิ้นสุดกระบวนพิจารณาจากการสละสิทธิ ซึ่งกฎหมายได้กำหนดหลักเกณฑ์ที่ชัดเจนไว้ดังนี้:

• การสละสิทธิต้องได้รับความยินยอมจากคู่ความที่ปรากฏตัวต่อศาลแล้ว ซึ่งอาจมีส่วนได้เสียในการดำเนินคดีต่อไป;
• ผู้สละสิทธิต้องชดใช้ค่าใช้จ่ายให้แก่คู่ความฝ่ายอื่น เว้นแต่จะมีข้อตกลงเป็นอย่างอื่นระหว่างคู่ความ;
• หากคู่ความอีกฝ่ายยังไม่ได้ปรากฏตัวต่อศาลในขณะที่มีการสละสิทธิ ก็ไม่มีความจำเป็นต้องขอความยินยอม และไม่มีสิทธิโดยอัตโนมัติในการเรียกร้องค่าใช้จ่ายสำหรับการปรากฏตัวต่อศาลที่เกิดขึ้นภายหลัง

ผู้พิพากษาศาลฎีกายืนยันว่า การปรากฏตัวต่อศาลภายหลังโดยมีวัตถุประสงค์เพียงเพื่อเรียกร้องค่าใช้จ่ายในคดีความนั้น ไม่เพียงพอที่จะเป็นเหตุให้ตัดสินให้ผู้สละสิทธิต้องรับผิดชอบค่าใช้จ่ายได้

หลักกฎหมายจากศาลฎีกา

ในกรณีที่มีการสละสิทธิในกระบวนพิจารณาก่อนการปรากฏตัวต่อศาลของคู่ความอีกฝ่าย คำสั่งประกาศการสิ้นสุดคดีไม่ต้องวินิจฉัยเรื่องค่าใช้จ่ายในกระบวนพิจารณา ซึ่งตามมาตรา 306 วรรค 4 แห่ง c.p.c. จะให้ผู้สละสิทธิเป็นผู้รับผิดชอบก็ต่อเมื่อคู่ความอีกฝ่ายที่ปรากฏตัวต่อศาลแล้วได้ยอมรับการสละสิทธินั้น ทั้งนี้ การปรากฏตัวต่อศาลของคู่ความอีกฝ่ายโดยมีวัตถุประสงค์เพียงเพื่อเรียกร้องค่าใช้จ่ายนั้นไม่มีผลทางกฎหมาย เนื่องจากจำเป็นต้องพิสูจน์ว่าผู้คัดค้านการสละสิทธิมีส่วนได้เสียทางกฎหมายที่สำคัญ ซึ่งอาจทำให้ได้รับประโยชน์จากการตัดสินในเนื้อหาคดีมากกว่าประโยชน์ที่ได้รับจากการสิ้นสุดคดี

หลักการนี้ชี้ให้เห็นว่า การปรากฏตัวต่อศาลอย่างเป็นทางการเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอที่จะเรียกร้องให้ผู้สละสิทธิต้องรับผิดชอบค่าใช้จ่าย คู่ความอีกฝ่ายต้องแสดงให้เห็นถึงส่วนได้เสียทางกฎหมายที่แท้จริงในการดำเนินคดีต่อไปในเนื้อหา หรือประโยชน์ที่เป็นรูปธรรมที่นอกเหนือไปจากการชดเชยค่าใช้จ่ายในการปรากฏตัวต่อศาลเพียงอย่างเดียว

บทสรุป

คำสั่งเลขที่ 30160/2025 ของศาลฎีกาสอดคล้องกับแนวคำพิพากษาเดิมของศาลฎีกาอย่างสมบูรณ์ โดยยืนยันแนวทางที่มุ่งหลีกเลี่ยงการเพิ่มภาระคดีความในเรื่องค่าใช้จ่ายโดยไม่จำเป็น สำหรับผู้ประกอบวิชาชีพในสาขานี้ คำวินิจฉัยนี้ถือเป็นแนวทางที่ชัดเจนว่า การสละสิทธิในกระบวนพิจารณาอย่างทันท่วงทีก่อนที่ฝ่ายอื่นจะปรากฏตัวต่อศาล จะช่วยปกป้องผู้สละสิทธิจากการถูกตัดสินให้รับผิดชอบค่าใช้จ่าย และส่งเสริมให้คดีความสิ้นสุดลงอย่างรวดเร็วโดยไม่มีภาระทางเศรษฐกิจที่ไม่สมเหตุสมผลตามมา