อัตราดอกเบี้ยที่ใช้บังคับกับหนี้ที่มีบุริมสิทธิในการล้มละลาย: คำสั่งศาลฎีกาที่ 29601/2025

การกำหนดอัตราดอกเบี้ยที่จะนำมาคำนวณในบัญชีหนี้สินล้มละลายถือเป็นประเด็นที่มีความสำคัญอย่างยิ่งทั้งในทางปฏิบัติและทางทฤษฎีของกฎหมายล้มละลาย เมื่อลูกหนี้ถูกประกาศให้เป็นบุคคลล้มละลาย การคุ้มครองเจ้าหนี้และการแบ่งปันทรัพย์สินอย่างถูกต้องจำเป็นต้องมีกฎเกณฑ์ที่เข้มงวดเพื่อหลีกเลี่ยงความไม่เท่าเทียมในการปฏิบัติ ด้วยคำสั่งศาลฎีกาที่ 29601 ลงวันที่ 10 พฤศจิกายน 2025 ศาลฎีกาได้กลับมาวินิจฉัยในประเด็นสำคัญว่า อัตราดอกเบี้ยใดที่ควรนำมาใช้สำหรับการคำนวณการจัดลำดับบุริมสิทธิของดอกเบี้ย โดยเป็นการแก้ไขข้อขัดแย้งระหว่างกฎหมายทั่วไปและกฎหมายพิเศษ

คดีและคำวินิจฉัยของศาลฎีกา

ข้อพิพาทนี้มีที่มาจากคดีคัดค้านบัญชีหนี้สินที่ยื่นโดยหน่วยงานรัฐ (ซึ่งมีสำนักงานอัยการสูงสุดเป็นตัวแทน หรือ S.) ต่อคำตัดสินของศาลแห่งเมืองเวโรนา ซึ่งได้ปฏิเสธคำร้องขอรับชำระหนี้โดยการใช้อัตราดอกเบี้ยที่กำหนดไว้ในกฎหมายพิเศษ ศาลฎีกาได้ยืนยันแนวทางที่ศาลชั้นต้นได้วินิจฉัยไว้ โดยพิพากษายืนตามคำตัดสินเดิมและตอกย้ำหลักการพื้นฐานในเรื่องการเฉลี่ยทรัพย์สินของเจ้าหนี้

คำวินิจฉัยนี้มุ่งเน้นไปที่การตีความการอ้างอิงตามมาตรา 2749 วรรค 2 แห่งประมวลกฎหมายแพ่ง ซึ่งถูกอ้างถึงโดยชัดแจ้งในมาตรา 54 แห่งกฎหมายล้มละลาย โดยมีหลักกฎหมายสำคัญของคำวินิจฉัยดังนี้:

ในส่วนที่เกี่ยวกับการรับชำระหนี้ในคดีล้มละลาย อัตราดอกเบี้ยตามกฎหมาย ซึ่งมาตรา 2749 วรรค 2 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งได้อ้างถึง และมาตรา 54 แห่งกฎหมายล้มละลายได้นำมาใช้เพื่อกำหนดขอบเขตของบุริมสิทธิของหนี้ดอกเบี้ยนั้น ไม่ได้หมายถึงอัตราดอกเบี้ยที่กำหนดโดยกฎหมายเฉพาะที่ควบคุมหนี้นั้นๆ แต่หมายถึงอัตราดอกเบี้ยที่กำหนดไว้เป็นการทั่วไปตามมาตรา 1284 แห่งประมวลกฎหมายแพ่ง ทั้งนี้ เนื่องจากบทบัญญัติดังกล่าวมีไว้เพื่อใช้บังคับในสถานการณ์ที่มีการแข่งขันกับเจ้าหนี้รายอื่นอันเป็นผลมาจากการเปิดกระบวนพิจารณาคดีล้มละลาย โดยคำนึงถึงลักษณะพิเศษของกฎหมายล้มละลาย (ซึ่งควบคุมผลกระทบที่เกิดจากการตรวจสอบสถานะการล้มละลายโดยศาลเป็นการทั่วไป) และผลที่ตามมาคือการที่บทบัญญัติที่อ้างถึงในกฎหมายล้มละลายย่อมมีลำดับศักดิ์เหนือกว่าบทบัญญัติที่อ้างถึงอัตราดอกเบี้ยอื่นที่อาจกำหนดไว้ในกฎหมายพิเศษ

บทวิเคราะห์คำวินิจฉัย: ประมวลกฎหมายแพ่งมีลำดับศักดิ์เหนือกว่า

คำวินิจฉัยของศาลฎีกาชี้ชัดว่า ในบริบทของการล้มละลาย ความจำเป็นในการรับประกันความเท่าเทียมกันระหว่างเจ้าหนี้ (หลัก par condicio creditorum) กำหนดให้ต้องมีการใช้กฎเกณฑ์ที่เป็นมาตรฐานเดียวกัน เมื่อกฎหมายล้มละอ้างถึง 'อัตราตามกฎหมาย' เพื่อกำหนดขอบเขตของบุริมสิทธิในดอกเบี้ย การอ้างอิงนี้ต้องตีความอย่างเคร่งครัด โดยหมายถึงเฉพาะอัตราดอกเบี้ยตามกฎหมายทั่วไปที่กำหนดไว้ในมาตรา 1284 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งเท่านั้น

ประเด็นสำคัญที่ศาลฎีกาเน้นย้ำมีดังนี้:

• การไม่สามารถนำกฎหมายพิเศษมาใช้บังคับได้: แม้ว่าหนี้เดิมจะถูกควบคุมโดยกฎหมายพิเศษที่กำหนดอัตราดอกเบี้ยที่แตกต่างหรือสูงกว่า แต่อัตราดังกล่าวไม่สามารถนำมาใช้เพื่อขยายขอบเขตของบุริมสิทธิในกระบวนการล้มละลายได้
• ลักษณะของกฎหมายล้มละลาย: กฎหมายล้มละลายเป็นกฎหมายพิเศษที่ควบคุมผลกระทบจากการล้มละลายในภาพรวม จึงมีลำดับศักดิ์เหนือกว่ากฎหมายเฉพาะด้านอื่นๆ
• ความเท่าเทียมในการปฏิบัติ: การใช้มาตรา 1284 แห่งประมวลกฎหมายแพ่ง ช่วยป้องกันการให้สิทธิพิเศษโดยไม่มีเหตุผลแก่เจ้าหนี้บางราย ทั้งภาครัฐและเอกชน ซึ่งจะส่งผลเสียต่อกองทรัพย์สินของลูกหนี้

บทสรุปเกี่ยวกับผลของคำสั่งศาลฎีกา

โดยสรุป คำสั่งศาลฎีกาที่ 29601/2025 สอดคล้องกับแนวคำพิพากษาของศาลฎีกาที่ผ่านมา (โดยเฉพาะคำพิพากษาที่ 16480/2012) ซึ่งเป็นการตอกย้ำแนวทางปฏิบัติที่สำคัญสำหรับผู้เชี่ยวชาญที่เกี่ยวข้องกับกระบวนพิจารณาคดีล้มละลาย สำหรับเจ้าหนี้ที่ยื่นคำขอรับชำระหนี้ สิ่งนี้หมายความว่าจำเป็นต้องคำนวณดอกเบี้ยใหม่โดยใช้อัตราดอกเบี้ยตามกฎหมายปกติ หากต้องการให้ได้รับการรับรองบุริมสิทธิของตน โดยต้องหลีกเลี่ยงการเรียกร้องที่อ้างอิงจากอัตราดอกเบี้ยพิเศษ ซึ่งจะถูกลดลำดับหรือปฏิเสธอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้